Ăn trong tỉnh thức, ăn trong chánh niệm ( Hạnh Phúc Đích Thực - kỳ 21)

  12/05/2017

Tất cả gì những chúng ta tạo tác (bằng lời nói, hành động hay tư duy) cũng đều có ảnh hưởng đến người khác. Cho nên, chúng ta phải học cách sống trong tỉnh thức, trong chánh niệm để có thể tiếp xúc với năng lượng bình an nơi tự thân mình.

Cuộc trò chuyện với Thiền sư Thích Nhất Hạnh về Hạnh phúc đích thực (Kỳ 21)

 

- Nhà báo Hoàng Anh Sướng: Thưa thiền sư! Tư duy, nếp nghĩ và những trạng thái tâm lý có ảnh hưởng đến thói quen ăn uống của chúng ta như thế nào?
 
- Thiền sư Thích Nhất Hạnh: Về cơ bản, khi có một nhân tố kích thích từ bên ngoài, chúng ta sẽ có một phản ứng từ bên trong. Đó cũng là lúc một cảm giác, cảm xúc (cảm thọ) đã biểu hiện trên bình diện ý thức. Cảm thọ đó có thể mang tính chất tích cực như yêu thương, mừng vui, hy vọng  hoặc mang tính tiêu cực như sợ hãi, giận hờn, lo lắng, phiền muộn, khổ đau... Đối với nhiều người, cảm xúc thường có mối liên hệ chặt chẽ với việc tiêu thụ thức ăn, mặc dù mức độ hay bản chất của sự vướng mắc đó có thể khác nhau ở mỗi người. 
 
Có người có xu hướng ăn nhiều hơn khi vui, còn một số thì lại ăn ít hơn. Tuy vậy, vấn đề ở đây là nếu chúng ta không dành thì giờ để nhìn sâu vào những cảm giác ưa thích hay thèm khát trong khi ăn uống thì những hành vi đó sẽ phát triển và trở thành những thói quen tiêu thụ gây ra tật bệnh.

Vì vậy, để duy trì một thân thể khang kiện, chúng ta cần sử dụng năng lượng chánh niệm để nhìn sâu và ý thức một cách rõ ràng về ảnh hưởng của những cảm thọ đối với cách chúng ta ăn uống hằng ngày. Đồng thời, năng lượng tỉnh thức này cũng sẽ giúp chúng ta dần thiết lập được những thói quen lành mạnh và tích cực trong vấn đề tiêu thụ thực phẩm.

- Ngày nay, khoa học hiện đại đã có nhiều phát minh và công trình nghiên cứu về  thực phẩm và cách thức ăn uống có lợi cho sức khỏe. Theo thiền sư, làm sao để những tuệ giác của khoa học và đời sống chánh niệm của đạo Bụt có thể song hành với nhau và tạo nên những tác động tích cực đối với việc tiêu thụ thực phẩm?

- Những kiến thức của khoa học và một đời sống chánh niệm có thể bổ sung cho nhau trong việc giúp đỡ mọi người có được một đường lối tiêu thụ đúng đắn và duy trì một thể trạng mạnh khỏe, an lành. Trước tiên, chúng ta phải xác định đâu là nguồn thực phẩm mà chúng ta thật sự cần. Lúc đó, chúng ta phải nương tựa vào những lời khuyên từ những công trình nghiên cứu khoa học để có một quyết định độc lập.
 
Ta không nên bị ảnh hưởng bởi thói quen ăn uống của một ngôi sao nổi tiếng nào đó hay một công thức ăn uống tân thời đang được đám đông cổ xúy, tung hô. Một khi ta đã biết cần phải ăn gì thì câu hỏi tiếp theo sẽ là ăn như thế nào để không những nếm được hương vị của thực phẩm mà còn nếm được tuệ giác tương tức (sự liên hệ giữa ta với tất cả sự sống xung quanh mình)? Việc thực tập thiền ăn (ăn trong chánh niệm) chính là lời giải. 
 
- Mong thiền sư giải thích thêm về những ích lợi mà năng lượng chánh niệm có thể mang lại cho mỗi cá nhân nói riêng và toàn thể nhân loại nói chung!
 
- Sự hiện hữu của mỗi người chúng ta đều có mối liên hệ qua lại với nhau. Khi bạn xúc chạm vào “cái một”, bạn cũng đồng thời xúc chạm vào “cái tất cả”. Tất cả gì những chúng ta tạo tác (bằng lời nói, hành động hay tư duy) cũng đều có ảnh hưởng đến người khác. Cho nên, chúng ta phải học cách sống trong tỉnh thức, trong chánh niệm để có thể tiếp xúc với năng lượng bình an nơi tự thân mình. Sự bình an trong thân tâm thế giới khởi nguồn từ đâu nếu không phải là từ sự bình an trong thân tâm mỗi một cá thể. 
 
Nếu mọi người đều sống trong chánh niệm, trong tỉnh thức thì tất cả chúng ta sẽ đều hưởng được lợi ích. Năng lượng bình an khi đó không còn thuộc về một cá nhân đơn lẻ mà đã trở thành nguồn năng lượng tập thể (tâm thức cộng đồng). Và chính nguồn năng lượng lớn lao đó sẽ quay trở lại trị liệu, chuyển hóa một cách tích cực những tật bệnh đang có mặt trong mỗi gia đình, đoàn thể, quốc gia và các thế hệ tương lai.
 
- Con người ta sinh ra, ai cũng có nhu cầu ăn ngon, mặc đẹp. Đôi khi chúng ta khổ sở cũng chính vì những nhu cầu rất bản năng ấy. Đối với những người phàm trần tham ăn, tục uống, làm thế nào để ăn ngon mà vẫn khỏe, vẫn đẹp, ít tật bệnh? 
 
- Trong tiếng Việt chữ “ngon” thường đi đôi với chữ “lành” cho nên chúng ta phải làm thế nào để cái ngon có nghĩa là cái lành. Ăn như thế nào để có sức khỏe, đừng tàn phá cơ thể và môi sinh. Trong một bữa cơm, mình phải biết nghệ thuật tiêu thụ thì bữa cơm đó mới ngon lành và bổ dưỡng. Mình phải có hạnh phúc trong khi ăn. Tại Làng Mai, chúng tôi dạy rất kỹ về điều đó. 
 
Trước khi ăn, mình thực tập “năm quán” ăn cơm là để nuôi dưỡng thân và tâm. Chất liệu nuôi dưỡng không phải chỉ là thức ăn mà còn là sự có mặt của mình, của tăng thân, sự có mặt của chánh niệm. Chúng ta quán niệm ăn cơm như thế nào để có thảnh thơi, tức tự do, giải thoát. Trong khi ăn, nếu bị một trăm sợi dây ràng buộc (những lo lắng, buồn khổ, suy tư, dự tính) thì mình ăn không ngon. Khi ăn, mình chỉ ăn thôi, hãy buông bỏ những suy tư, lo lắng. Thức ăn nuôi dưỡng mình nhưng sự thảnh thơi, tình yêu thương và niềm vui cũng có giá trị nuôi dưỡng. 
 
Trong cửa thiền, chúng tôi nói: “Thiền tập có công năng nuôi dưỡng” (thiền duyệt vi thực) tức niềm vui của sự thực tập thiền là thức ăn hàng ngày. Vì vậy, ăn cơm là ăn mà ngồi thiền cũng là ăn. Bữa cơm nào mình cũng đọc “ngũ quán”, mình cũng được nhắc ăn cơm như thế nào để được thảnh thơi. Mình ngồi lưng có thẳng, có buông thư, có thảnh thơi không hay là mình co rúm lại, bị giam hãm trong thế giới của lo lắng, buồn khổ? Ăn cơm là một phép thực tập ngồi cho thảnh thơi, ngồi cho có hạnh phúc và tình yêu thương. Chúng ta người nào cũng phải cố gắng chế tác được ba chất liệu đó. 
 
- Xin thiền sư hướng dẫn chi tiết về cách thức ăn uống để chế tác được sự thảnh thơi, hạnh phúc và tình thương yêu của Làng Mai!
 
- Khi đồng hồ điểm nhạc mỗi mười lăm phút thì tất cả mọi người ngừng ăn, lắng tai nghe. Tự nhiên, một năng lượng chánh niệm tập thể được chế tác ra trong giây phút đó: Thấy rõ ràng là mình đang có mặt với tăng thân và tăng thân cũng đang có mặt cho mình. Đó là một sự thức tỉnh do đồng hồ gợi lên. Đồng hồ là một trợ duyên giúp tạo ra cái gọi là “như lý tác ý”. 
 
Nếu trong khi ăn, mình bị tư duy xâm chiếm, đánh mất ý thức là mình đang có mặt, tăng thân đang có mặt và đây là một giây phút hạnh phúc thì có tiếng đồng hồ nhắc mình. Xóm Hạ, xóm Mới, xóm Thượng ở Làng Mai đều có đồng hồ trong nhà ăn, rất hay. Nhà nào cũng có đồng hồ nhưng khi đồng hồ điểm nhạc thì người ta không thực tập như mình vì mình trao cho âm thanh của đồng hồ một ý nghĩa. Cũng như mình trao cho tiếng chuông một ý nghĩa, khi nghe tiếng chuông nhấp thì mình ngưng nói năng, suy nghĩ và mình bắt đầu thở vào, thở ra rất ngon lành ba lần. 
 
Ba tiếng chuông cung cấp cho mình cơ hội thở vào, thở ra chín lần. Cái ngon không phải chỉ do mình tiếp xúc được với những điều kiện hạnh phúc trong giây phút hiện tại mà còn do mình tiếp xúc được với sự thật là mình đang có đó và tăng thân đang có đó với mình. Nghe chuông, mình chế tác được một năng lượng tập thể của chánh niệm để nuôi dưỡng. Năng lượng ấy rất quí giá, rất hiếm hoi, không thể mua được ngoài siêu thị. 
Trong nhiều khóa tu, ngồi ở hàng đầu pháp đường có bốn, năm thiếu phụ và các em bé nhỏ xíu cùng nghe pháp. Các bé rất ngoan, không khóc nên không ảnh hưởng gì tới buổi pháp thoại. Tôi để ý thấy có hai, ba bà mẹ đang cho em bé bú. 

Không biết trong nhà thờ người ta có được phép cho con bú trong giờ giảng đạo không, còn với tăng thân Làng Mai thì được phép làm như vậy. Tôi thấy rất rõ mỗi khi tiếng chuông vọng lên và gần một ngàn người chú tâm vào hơi thở thì năng lượng chánh niệm trong thiền đường rất hùng hậu, rất nhiệm mầu. Đó là một “thức ăn” rất tốt.
 
Mấy em bé chưa biết tiếng chuông, chưa biết chánh niệm là gì, chưa hiểu được tiếng người, nhưng cảm được năng lượng bình an đó. Trong giây phút ấy, các em bé vừa được nuôi bằng sữa mẹ, vừa được nuôi bằng năng lượng hòa bình, an lạc, chánh niệm. Năng lượng đó quí hơn vàng. Nó bảo hộ, trị liệu cho mình. Nếu những người bệnh tới mà biết mở lòng ra để năng lượng tập thể đó đi vào trong cơ thể, trong trái tim thì sẽ lành bệnh rất mau. 

Cho nên, trong bữa cơm, mình phải sắp đặt, hành trì như thế nào để bữa cơm trở thành một buổi thực tập có khả năng nuôi dưỡng và trị liệu. Đứng về phương diện vật chất mình làm cho bữa cơm được ngon lành. Đứng về phương diện tâm linh mình cũng ăn với tinh thần đó mới xứng đáng. 
Nhà báo Hoàng Anh Sướng/ Báo Tuổi trẻ và Đời sống
Tiêu đề do Hoàng Nhân đặt
Bình luận

Tin tức mới

Đăng ký nhận tin tức qua Email

Nhập Email của bạn để nhận được những kiến thức và tin tức bổ ích nhất cho bạn và gia đình của bạn !

Fanpage