Giáo lý của Đạo Bụt có thể cống hiến các phương pháp để chuyển hóa triệu chứng béo phì? ( Hạnh Phúc Đích Thực- kỳ 20)

  12/05/2017

Khi có thể sống chậm lại, tận hưởng mỗi bữa ăn, hạnh phúc khi nhận ra mình vẫn còn sống, vẫn còn mạnh khỏe, chúng tôi thấy mình tiếp xúc với đời sống ở một mức độ rất sâu sắc.

Cuộc trò chuyện với Thiền sư Thích Nhất Hạnh về

 - Nhà báo Hoàng Anh Sướng: Thưa thiền sư! Loài người hiện nay đang phải đối diện với tình trạng béo phì – một vấn nạn về sức khỏe đáng báo động. Được biết, cùng với tiến sĩ ngành dinh dưỡng học Lilian Chengung, thiền sư là đồng tác giả cuốn sách nổi tiếng “Savor: Ăn trong chánh niệm, sống trong tỉnh thức” với những hướng dẫn chi tiết, cụ thể các phương thức để thay đổi thói ăn tật uống không lành mạnh. Thiền sư có suy nghĩ gì trước thực trạng béo phì đáng báo động này?

- Thiền sư Thích Nhất Hạnh: Chúng ta đang sống trong một thời kỳ chưa từng có tiền lệ trong lịch sử. Nhìn vào thực trạng ở mức độ toàn cầu, chúng ta có thể nhận thấy rằng, số lượng người mắc chứng béo phì (thừa cân) lại đông đảo hơn so số người đói và thiếu ăn (không tiêu thụ đủ lượng dinh dưỡng cần thiết).

Các nhà khoa học đã cảnh báo rằng, nếu chúng ta không đồng lòng chung sức chuyển ngược lại tình trạng béo phì đang ngày một leo thang thì những người trẻ trong tương lai sẽ có vòng đời ngắn hơn so với thế hệ đi trước. Hơn nữa, chứng béo phì sẽ làm gia tăng nguy cơ mắc phải những căn bệnh gây nguy hiểm đến tính mạng. 

Gốc rễ của vấn đề nằm ngay trong những gì chúng ta tiêu thụ mỗi ngày. Đó không chỉ là thức ăn mà còn là những gì ta thấy, nghe, động chạm… và cả môi trường ta đang sống.

- Trong suốt hai tháng qua ở Mỹ, tôi đã tận mắt chứng kiến rất nhiều người Mỹ đang phải vật lộn khổ sở với vấn đề kiểm soát trọng lượng cơ thể. Tại sao nước Mỹ lại trở thành trung tâm của vấn nạn béo phì? Điều đáng quan ngại là hiện nay ở Việt Nam, số lượng người béo phì cũng đang tăng trưởng với tốc độ vũ bão, trong đó, có rất nhiều trẻ em và thanh niên.

- So với phần còn lại của thế giới, Hợp chủng quốc Hoa Kỳ là một lãnh thổ trù phú và thịnh vượng. Những nguồn thức ăn và đồ uống không tốt cho sức khỏe được đáp ứng một cách dễ dàng với số lượng lớn. Những quảng cáo thương mại cho các sản phẩm này tấn công tới tấp mọi giác quan người tiêu dùng. Họ luôn bị khơi gợi, kích thích tiêu thụ những loại thực phẩm không lành mạnh như là nước giải khát chứa nhiều đường tinh chế, các món tráng miệng chứa nhiều đường và chất béo bão hòa.

Bên cạnh đó, tình trạng cơ khí hóa những ngành công nghệ hiện đại, văn hóa đề cao quá đáng vai trò của xe hơi cá nhân (trong khi nhiều quốc gia ở Âu Châu đã từ lâu luôn ủng hộ, khuyến khích sử dụng những phương tiện giao thông công cộng) đã khiến cho người dân Mỹ quốc ít vận động hơn. Quá trình đốt cháy calories bị dang dở dẫn đến tình trạng dư thừa một lượng lớn các chất béo trong cơ thể.

Tất cả những nhân tố trên đã dẫn đến hệ quả béo phí đã là một vấn nạn mang tầm quốc gia và thế giới. Hơn thế nữa, chúng ta đang sống trong bối cảnh mà khoảng cách về địa lý ngày càng trở nên thu hẹp, tỉ lệ nghịch với sự phát triển của truyền hình, máy tính cá nhân, điện thoại di động. Và người trẻ ngày nay đã cố gắng tận dùng tất cả những thành quả khoa học công nghệ để quản lý cùng một lúc nhiều công việc khác nhau.

Với một đường hướng tổ chức như vậy, làm sao chúng ta có thể sống sâu sắc trong từng giây từng phút. Cách sống này đi ngược lại với lối sống chánh niệm cho nên ta không có thời giờ và điều kiện để nhìn sâu vào những vật phẩm ta ăn, những công tác ta làm mỗi ngày để có thể biết đâu là những cách thức đúng đắn duy trì một thể trọng khỏe mạnh.

- Giáo lý của Đạo Bụt có thể cống hiến các phương pháp để chuyển hóa triệu chứng béo phì?

- Việc thực tập sống trong chánh niệm có thể thiết lập lại mối liên hệ giữa thân và tâm và môi trường xung quanh. Phương pháp này chính là chiếc chìa khóa mở rộng cánh cửa, đem đến cho chúng ta một góc nhìn chân thật về tình trạng thừa cân, giúp mọi người có thể kiểm soát được trọng lượng cơ thể mình.

- Thiền sư có thể chia sẻ về chế độ ăn uống hàng ngày của ngài?

- Chúng tôi áp dụng một chế độ ăn chay bổ dưỡng (không dùng bất kỳ sản phẩm nào từ động vật bao gồm cả trứng, sữa). Phần lớn những gì chúng tôi tiêu thụ là ngũ cốc hữu cơ. Bữa sáng sẽ là cháo yến mạch, bánh mì tự làm, đậu hạt tự trồng tại làng, trái cây và đôi khi là các món bún, phở hay xôi. Bữa trưa chúng tôi dùng cơm, rau xào, đậu phụ, canh, rau củ hay salad và một ít đồ ngọt tráng miệng theo kiểu Việt Nam là chè với các loại đậu và theo kiểu Tây Phương là bánh ngọt chay. Buổi tối chúng tôi ăn nhẹ với cơm, canh và một ít rau quả.

- Việc ăn uống trong chánh niệm, trong tỉnh thức đóng vai trò như thế nào trong đời sống của thiền sư?

- Khi có thể sống chậm lại, tận hưởng mỗi bữa ăn, hạnh phúc khi nhận ra mình vẫn còn sống, vẫn còn mạnh khỏe, chúng tôi thấy mình tiếp xúc với đời sống ở một mức độ rất sâu sắc. Tôi rất ưa thích được ngồi ăn trong thinh lặng và tận hưởng từng miếng nhai, ý thức về sự hiện hữu của những người thương chung quanh (tăng thân), ý thức về tất cả những công phu lao tác và tình thương đã có mặt trong chén cơm của mình.

Khi ăn theo cách thức như vậy, không những thể chất vật lý mà phần tinh thần, phần tâm linh của tôi cũng đều được nuôi dưỡng. Cách tôi dùng bữa ảnh hưởng đến mọi công tác của tôi trong ngày. Nếu tôi có thể thực tập nhìn sâu vào thức ăn và xem thời khắc đó quan trọng như một buổi công phu thiền định – thiền hành hay thiền tọa – thì tôi nhận ra mình có thể tiếp nhận muôn vàn những tặng phẩm của đất trời.

Tất cả hoa trái này tôi sẽ không bao giờ thu hái được nếu thân và tâm tôi không đồng thời có mặt trong khi ăn. Bởi vì trong lúc ăn, nếu tâm tôi ngập tràn trong lo lắng, phiền muộn với những bản dự án, kế hoạch thì khi đó, tôi chỉ đang ăn những căng thẳng, sợ hãi. Và điều này sẽ gây ra những thương tổn cho thân và tâm. Vì vậy, khi ăn, chúng tôi thường sử dụng bài kệ sau đây để thực tập:

Ăn cơm nơi tích môn

Nuôi sống cả tổ tiên

Mở đường cho con cháu

Cùng tìm hướng đi lên.

Ăn cơm nơi tích môn

Nhai đều như nhịp thở

Nhiệm mầu ta nuôi nhau

Từ bi nguyền cứu độ. 

Bài kệ trên giúp chúng tôi ghi nhớ về việc thực tập chế tác năng lượng chánh niệm trong khi ăn. Nếu năng lượng chánh niệm, năng lượng tỉnh thức đó có mặt một cách sâu dày thì chúng tôi có thể tiếp xúc với tổ tiên ông bà cũng như các thế hệ tương lai. 

Thời gian ăn cũng trở thành những khoảnh khắc lắng đọng giúp chúng tôi ý thức hơn về những hạt giống lành thiện trong chiều sâu tâm thức mà tổ tiên đã trao truyền và tìm ra cách thức để dưỡng nuôi, phát triển và tiếp tục truyền trao những hạt giống đó cho những thế hệ con cháu về sau.

- Chúng ta cũng có thể thực hành chánh niệm tương tự như vậy trong việc uống trà hàng ngày, thưa thiền sư?

- Đúng thế. Bạn nâng chén trà lên, thở vào, đưa tâm trở về với thân, bạn sẽ hoàn toàn có mặt trong lúc đó. Và khi đó, còn có một cái khác cũng có mặt. Đó là sự sống được đại diện bởi chén trà. Trong giây phút ấy, bạn thật sự sống, chén trà cũng hiển hiện thơm tho, sâu lắng. Bạn không bị đi lạc vào quá khứ, không bị kéo về tương lai, về những dự án, những lo âu... Bạn hoàn toàn tự do, vượt khỏi phiền muộn và tận hưởng từng ngụm trà. Đó là phút giây hạnh phúc và bình an.

- Tôi chưa bao giờ có cái suy tư sâu sắc về một chén trà như thế.

- Hàng tuần, chúng tôi tập làm thiền trà rất vui. Chúng tôi cùng ngồi, uống với nhau một chén trà và cảm nhận được tình bạn, tình huynh đệ. Chúng tôi có thể ngồi chơi như thế một giờ luôn, chỉ để hưởng một chén trà. Mỗi phút giây là một phút giây hạnh phúc. Và trong một giờ đồng hồ cùng ngồi uống trà, ta nuôi dưỡng niềm vui, tình huynh đệ, định trú thật bình an nơi này và ở đây.

Quán niệm trước khi ăn 

1. Thức ăn này là tặng phẩm của đất trời, của muôn loài và công phu lao tác.
2. Xin nguyện ăn trong chánh niệm và với lòng biết ơn để xứng đáng thọ nhận thức ăn này.
3. Xin nhớ nhận diện và chuyển hóa những tật xấu, nhất là tật ăn uống không có chừng mực.
4. Chỉ xin ăn những thức có tác dụng nuôi dưỡng và ngăn ngừa tật bệnh. 
5. Vì muốn nuôi dưỡng tình huynh đệ, xây dựng tăng thân và chí nguyện độ đời nên thọ nhận thức ăn này.

(Còn nữa)
Hoàng Anh Sướng

Báo Tuổi trẻ và Đời sống

( Tiêu đề do Hoàng Nhân đặt)

Bình luận

Tin tức mới

Đăng ký nhận tin tức qua Email

Nhập Email của bạn để nhận được những kiến thức và tin tức bổ ích nhất cho bạn và gia đình của bạn !

Fanpage